عصای سفید؛ تنها همدم در مسیرهای پرپیچ‌وخم زندگی زنان نابینا
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی بانوخبر ؛ ۲۳ مهر روز جهانی عصای سفید، فرصتی برای بازخوانی مشکلات و مطالبات افراد نابینا و کم‌بینا و یادآوری این واقعیت است که دسترسی برابر به فرصت‌های اجتماعی، حق همه شهروندان است؛ حقی که برای بسیاری از زنان دارای آسیب بینایی، همچنان با موانع متعددی همراه است.
زنان نابینا و کم‌بینا، علاوه بر چالش‌های ناشی از محدودیت‌های بینایی، گاهی با نگرش‌های کلیشه‌ای و تبعیض‌های جنسیتی نیز روبه‌رو هستند؛ موانعی که می‌تواند مسیر تحصیل، اشتغال، ازدواج و حضور مستقل آنان در جامعه را دشوارتر کند.
اشتغال؛ توانمندی‌هایی که نباید نادیده گرفته شوند
یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های زنان نابینا و کم‌بینا، دستیابی به فرصت‌های شغلی متناسب با توانایی‌ها و تخصص‌هایشان است. درحالی‌که بسیاری از این زنان از دانش، مهارت و ظرفیت حرفه‌ای برخوردارند، نگرش‌های نادرست درباره توانایی افراد دارای معلولیت، نبود تجهیزات و نرم‌افزارهای دسترس‌پذیر و فراهم نبودن محیط کار مناسب، می‌تواند مانع ورود یا پیشرفت آنان در بازار کار شود.
اشتغال زنان دارای آسیب بینایی نباید به مشاغل محدود و از پیش تعیین‌شده خلاصه شود؛ بلکه فراهم کردن فرصت برابر برای استخدام، ارتقای شغلی و فعالیت در حوزه‌های مختلف، از الزامات تحقق عدالت اجتماعی است.
ازدواج؛ عبور از نگاه‌های کلیشه‌ای
ازدواج و تشکیل خانواده نیز برای برخی زنان نابینا و کم‌بینا با چالش‌هایی فراتر از مسائل معمول زندگی همراه است. نگاه ترحم‌آمیز، پیش‌داوری درباره توانایی آنان در ایفای نقش همسری و مادری و نگرانی‌های غیرواقع‌بینانه خانواده‌ها، گاهی بر انتخاب‌های شخصی این زنان سایه می‌اندازد.
در چنین شرایطی، مسئله اصلی نه نابینایی، بلکه نگرشی است که استقلال، توانایی تصمیم‌گیری و ظرفیت عاطفی زنان دارای آسیب بینایی را نادیده می‌گیرد. این زنان نیز مانند دیگر شهروندان، حق انتخاب، تشکیل خانواده و برخورداری از زندگی عاطفی و اجتماعی مستقل را دارند.
تحصیل؛ از حق آموزش تا دسترسی برابر
دسترسی به آموزش باکیفیت، یکی دیگر از مطالبات مهم زنان و دختران نابینا و کم‌بیناست. کمبود منابع آموزشی بریل، کتاب‌های صوتی و فایل‌های دیجیتال استاندارد، دسترس‌پذیر نبودن برخی سامانه‌های آموزشی و دشواری رفت‌وآمد به مراکز تحصیلی، می‌تواند فرصت‌های آموزشی آنان را محدود کند.
تحصیل برابر زمانی محقق می‌شود که دانش‌آموزان و دانشجویان نابینا و کم‌بینا بتوانند بدون وابستگی غیرضروری به دیگران، به منابع درسی، محیط‌های آموزشی، آزمون‌ها و خدمات دانشگاهی دسترسی داشته باشند. فراهم کردن زیرساخت‌های مناسب و آموزش نیروی انسانی آگاه، در این مسیر ضروری است.
شهر و خدمات عمومی؛ استقلالی که با دسترس‌پذیری آغاز می‌شود
یکی از ملموس‌ترین مشکلات روزمره زنان نابینا و کم‌بینا، استفاده مستقل و ایمن از امکانات عمومی و خصوصی است. پیاده‌روهای ناهموار و مسدود، موانع پیش‌بینی‌نشده، ایستگاه‌های حمل‌ونقل عمومی فاقد راهنمای صوتی، نبود علائم لمسی مناسب و دشواری دسترسی به اطلاعات در ادارات، بانک‌ها، مراکز درمانی و مراکز خرید، می‌تواند رفت‌وآمد و انجام امور روزمره را برای آنان دشوار کند.
این مشکلات تنها به فضاهای عمومی محدود نیست. در برخی فروشگاه‌ها، مراکز خدماتی و کسب‌وکارهای خصوصی نیز نبود اطلاعات قابل دسترس، سامانه‌های دیجیتال سازگار با صفحه‌خوان‌ها و کارکنان آموزش‌دیده، امکان استفاده مستقل از خدمات را کاهش می‌دهد.
دسترس‌پذیری نباید امتیازی ویژه تلقی شود؛ بلکه بخشی از حقوق شهروندی است. طراحی مناسب فضاهای شهری، توسعه خدمات دیجیتال قابل استفاده برای افراد نابینا و کم‌بینا، آموزش کارکنان و توجه به نیازهای متفاوت افراد دارای آسیب بینایی، می‌تواند زمینه حضور مستقل‌تر آنان را فراهم کند.
عصای سفید؛ نماد استقلال و مطالبه برابری
روز جهانی عصای سفید، تنها یادآور مشکلات افراد نابینا و کم‌بینا نیست؛ بلکه فرصتی برای توجه به مسئولیت جامعه، نهادهای اجرایی، کارفرمایان و طراحان شهری در رفع موانع پیش روی آنان است.
زنان نابینا و کم‌بینا بیش از ترحم، به فرصت برابر، احترام، امنیت و امکان انتخاب نیاز دارند. جامعه‌ای که مسیر تحصیل، اشتغال، ازدواج و حضور اجتماعی را برای این زنان هموار می‌کند، در واقع گامی مؤثر در جهت تحقق عدالت، کرامت انسانی و مشارکت برابر برمی‌دارد.
پرسش اصلی در روز عصای سفید این است: آیا شهر، محیط کار، مراکز آموزشی و خدمات عمومی و خصوصی ما به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که یک زن نابینا یا کم‌بینا بتواند با امنیت، استقلال و حفظ کرامت خود در آن‌ها زندگی کند؟ پاسخ به این پرسش، می‌تواند نقطه آغاز تغییر باشد.
