دختران در محاصره مقایسه؛ شبکه‌های اجتماعی چه بر سر اعتمادبه‌نفس نوجوانان می‌آورند ؟
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی بانوخبر، شبکه‌های اجتماعی برای بسیاری از دختران نوجوان به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره تبدیل شده‌اند؛ فضایی برای ارتباط، سرگرمی و یادگیری که در کنار فرصت‌های خود، می‌تواند زمینه‌ساز مقایسه‌های مداوم، نارضایتی از ظاهر و تردید درباره ارزشمندی فردی نیز باشد.
تصاویر و ویدئوهایی از چهره‌های بی‌نقص، اندام‌های ایده‌آل، زندگی‌های پرزرق‌وبرق و موفقیت‌های چشمگیر، تصویری گزینش‌شده از واقعیت را پیش چشم نوجوانان قرار می‌دهند. در چنین فضایی، ممکن است یک دختر نوجوان به‌تدریج ظاهر، پوشش، امکانات زندگی یا میزان محبوبیت خود را با آنچه در صفحه دیگران می‌بیند مقایسه کند و از داشته‌های خود رضایت کمتری داشته باشد.
وقتی تعداد لایک‌ها به معیار ارزشمندی تبدیل می‌شود
دوره نوجوانی، زمان شکل‌گیری هویت و تقویت احساس ارزشمندی است. در این دوره، نظر همسالان و پذیرفته‌شدن در جمع اهمیت زیادی پیدا می‌کند. بازدیدها، لایک‌ها و نظرهای کاربران نیز ممکن است به معیاری برای سنجش محبوبیت تبدیل شوند؛ به‌ویژه زمانی که نوجوان، واکنش دیگران به محتوای منتشرشده را نشانه‌ای از ارزش شخصی خود بداند.
پژوهش‌های علمی نیز ارتباط میان برخی الگوهای استفاده از شبکه‌های اجتماعی و نارضایتی از تصویر بدنی را گزارش کرده‌اند. در یک مطالعه بین‌المللی با بررسی داده‌های ۱۹۰ هزار و ۸۹۲ نوجوان ۱۱، ۱۳ و ۱۵ ساله از ۴۲ کشور، استفاده شدید یا مسئله‌ساز از شبکه‌های اجتماعی با برداشت منفی‌تر از وزن و تصویر بدنی ارتباط داشت؛ هرچند این ارتباط به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که شبکه‌های اجتماعی علت مستقیم این نگرانی‌ها هستند.
مقایسه با تصاویری که تمام واقعیت نیستند
بخشی از تصاویر منتشرشده در فضای مجازی با فیلتر، ویرایش، نورپردازی یا انتخاب دقیق زاویه عکس تهیه می‌شوند. بااین‌حال، نوجوان ممکن است این تصاویر را با ظاهر طبیعی خود مقایسه کند؛ مقایسه‌ای که از ابتدا شرایط برابری ندارد.
یونسکو نیز در گزارشی درباره تأثیر فناوری بر دختران هشدار داده است که محتوای تصویری و استانداردهای غیرواقع‌بینانه زیبایی در شبکه‌های اجتماعی می‌توانند بر اعتمادبه‌نفس، تصویر بدنی و سلامت روان دختران اثر منفی بگذارند.
پیامد این مقایسه‌ها برای همه نوجوانان یکسان نیست؛ اما در برخی از آنان ممکن است به نگرانی مداوم درباره ظاهر، وابستگی به تأیید دیگران، اضطراب اجتماعی یا کاهش رضایت از خود منجر شود.
خانواده؛ پناهگاه یا بخشی از چرخه مقایسه؟
در کنار فضای مجازی، رفتار خانواده نیز در شکل‌گیری اعتمادبه‌نفس نوجوانان اهمیت دارد. مقایسه دختر با خواهر، دوستان یا همسالان، انتقاد مکرر از وزن و چهره و تأکید بیش از اندازه بر ظاهر می‌تواند فشار روانی او را افزایش دهد.
در مقابل، گفت‌وگوی بدون سرزنش، توجه به توانایی‌ها و ویژگی‌های شخصیتی و پرهیز از قضاوت درباره ظاهر دیگران می‌تواند به نوجوان کمک کند تا ارزش خود را تنها با معیارهای زیبایی یا تأیید مجازی نسنجَد.
کارشناسان حوزه تربیت و سلامت روان بر اهمیت سواد رسانه‌ای نیز تأکید می‌کنند؛ یعنی نوجوان بیاموزد هر تصویر منتشرشده لزوماً بازتاب کامل واقعیت نیست و محبوبیت در فضای مجازی، معیار دقیقی برای سنجش ارزش انسان‌ها به شمار نمی‌رود.
راهکار چیست؛ محدودیت یا آگاهی؟
مقابله با این مسئله صرفاً با ممنوعیت استفاده از تلفن همراه امکان‌پذیر نیست. خانواده‌ها می‌توانند با گفت‌وگو درباره محتوای مشاهده‌شده، تنظیم زمان استفاده از شبکه‌های اجتماعی، دنبال‌کردن صفحات سالم و متنوع و تشویق نوجوان به فعالیت‌های ورزشی، هنری، آموزشی و ارتباطات حضوری، به ایجاد تعادل کمک کنند.
اگر مقایسه‌های مجازی به نگرانی شدید درباره ظاهر، کناره‌گیری از جمع، اختلال در خواب یا افت محسوس عملکرد روزمره منجر شود، دریافت کمک از متخصص سلامت روان نیز می‌تواند ضروری باشد.
مسئله اصلی، حضور یا نبود دختران در فضای مجازی نیست؛ بلکه این است که آنان با چه محتوایی روبه‌رو می‌شوند، چگونه آن را تفسیر می‌کنند و تا چه اندازه می‌توانند میان تصویر مجازی و واقعیت زندگی تمایز بگذارند.
دختران نوجوان بیش از آنکه به زندگی بی‌نقص در قاب تلفن همراه نیاز داشته باشند، به فرصتی برای شناخت توانایی‌های خود، تجربه روابط سالم و پذیرفته‌شدن بدون مقایسه نیاز دارند. تقویت این نگاه، مسئولیتی مشترک میان خانواده، مدرسه، متخصصان و تولیدکنندگان محتوای فضای مجازی است.
